De verrijdbare brug voor het betonstorten onder water. (foto: Rijkswaterstaat)
De verrijdbare brug voor het betonstorten onder water. (foto: Rijkswaterstaat)
Waddinxveen van weleer

Verkeersader A12 en Gouwe-aquaduct klein beetje Waddinxveens

Historie 587 keer gelezen

Verkeersader A12 en Gouwe-aquaduct klein beetje Waddinxveens

Veel Waddinxveners weten het niet, maar Rijksweg A12 - aangelegd tussen 1933 en 1949 loopt voor een klein stuk door Waddinxveen. Het Gouwe-aquaduct bevindt zich precies op de gemeentegrens. In de beginjaren vormt de weg een van de twee knelpunten op de steeds drukker wordende snelweg tussen Den Haag en Utrecht. Het eerste is de kruising - later rotonde - bij Oudenrijn, het tweede de overgang over de Gouwe. In deze aflevering leest u over de brug over de Gouwe en de voorbereidingen en bouw van het Gouwe-aquaduct.

Rijksweg A12, die Den Haag, Utrecht en Arnhem verbindt met Duitsland, is 137 kilometer lang. Het deel van Den Haag tot Utrecht Oudenrijn is aangelegd in de periode 1933-1949. Voor die tijd moeten de circa vijftigduizend automobilisten die Nederland dan telt, het doen met een verharde weg van beton met klinkers. Het eerste deel A12 is bij de opening in 1939 de oudste autosnelweg ter wereld die uitgerust is met vluchtstroken aan beide zijden. Na de Tweede Wereldoorlog gaat de aanleg vanaf Utrecht verder en in 1961 wordt de weg tot Zevenaar voltooid.

De A12 loopt door veel gemeenten en waterschappen en bij het ontwerp worden alle relevante overheidsinstanties betrokken, maar echt inspraak krijgen ze niet. Het Rijk wil voorkomen dat inspraak leidt tot concessies van het oorspronkelijke plan, die vaak ongewenst en duur zijn. De autosnelweg moet in Waddinxveen De Gouwe passeren, zodat de scheepvaart vrije doorgang richting Rotterdam krijgt. In 1936 zijn niet voor niets speciaal voor de scheepvaart de Julianasluizen in Gouda aangelegd.

Brug
In 1938 wordt een basculebrug over de Gouwe in werking gesteld met twee keer twee rijstroken zonder middengeleiderail. Verkeer dient zich op de brug te houden aan een maximumsnelheid van 70 kilometer per uur. Met de snelle toename van het autoverkeer in de jaren zestig, blijkt de brug in de A12 een groot verkeersknelpunt door de soms lange openingstijden voor het ook uitdijende scheepvaartverkeer.
De lagere maximumsnelheid en het aantal aanrijdingen vanwege de korte invoegmogelijkheid van het verkeer uit de richting Rotterdam, veroorzaken ook lange files en dus veel oponthoud. Het scheepvaartverkeer loopt eveneens grote vertragingen op, omdat de openingstijden van de brug tot enkele malen per dag beperkt zijn.

Met het oog op de toekomst wordt besloten zowel de vaar- als de verkeerscapaciteit rond de brug te verbeteren. Een nieuwe bredere brug blijkt geen optie. Vanwege de hogere schepen is een brug op 33 meter hoogte noodzakelijk en dat geeft problemen met de aanrijroutes en de bocht van de snelweg vanuit Rotterdam.

Dan maar onderdoor
Als het over de Gouwe niet lukt, dan maar eronderdoor, is de conclusie. Makkelijker gezegd dan gedaan, want er is een wegconstructie over een lengte van 699 meter autoweg noodzakelijk, vanwege de hellingen van het wegdek. Bovendien moet ook het lokale verkeer aan beide zijden langs de Gouwe kunnen rijden. Vele hoofdbrekens later wordt ervoor gekozen, mede met het oog op de almaar toenemende drukte, om een aquaduct in de A12 direct te voorzien van twee keer vier rijstroken inclusief vluchtstroken. Daarvoor is een tunnelbreedte nodig van 47,35 meter. Bijkomend probleem is dat hier - in vergelijking met bijvoorbeeld de Velser- en de Maastunnel - sprake is van slechte draagkracht en een slechte afwatering van de bodem. Dat blijkt consequenties te hebben …

Kostenoverschrijding
De kosten van de bouw worden geraamd op 47,1 miljoen gulden. Het werk wordt in 1975 gegund aan de Hollandse Beton Maatschappij (HBM). De totale kosten van de gigantische klus lopen op tot 70 miljoen gulden, een kostenoverschrijding van ruim 48 procent. Voor 699 meter autosnelweg inclusief tunnel betekent dat per meter 100.000 gulden, een enorm bedrag voor die tijd. Het zijn nog niet eens alle kosten, want de reconstructie van de A12 van Utrecht naar het Gouwe-aquaduct kost nog eens 300 miljoen gulden extra.

Heien onder water
De eerste schop gaat 11 oktober 1975 de grond in. Negen bouwputten met verankerde damwanden worden geslagen. De gezamenlijke lengte van het grote aantal betonpalen dat de grond ingaat bedraagt 42 kilometer. Voor het heien wordt een verrijdbare brug van 50 meter over de Gouwe gebouwd met een verrijdbaar hydroheiblok erop voor het heien onder water. Voor het grondwerk moet eerst 350.000 kubieke meter grond worden verplaatst, waarvan 240.000 m3 uit het water.

In het Gouwe-aquaduct wordt 4557 ton damwandstaal, 3800 ton wapeningsstaal, 28.000 ton kubieke meter onderwaterbeton en 40.000 kubieke meter constructiebeton verwerkt. Voor de aanpassingen van de wegen naar het viaduct is 1.250.000 kubieke meter zand nodig.

Voor de klus wordt, bij gebrek aan voldoende vaklieden, een ploeg betonwerkers uit Ierland ingevlogen.

Vertraging
Het werk verloopt niet vlekkeloos; in de damwand van een van de bouwputten schiet een dwarsbalk uit een slot, waardoor het werk maanden vertraagt. De bouwputten moeten vol water worden gezet, om de verwrongen damwand te kunnen vervangen.
De tunnel brengt ook de waterhoogten in de polders en in De Gouwe in de war. De verschillen variëren in polder Bloemendaal, de Zuidplaspolder, de Oostpolder, de Ringvaart en de Gouwe van min 1.80 meter tot min 6.20 meter onder NAP. Deze waterhoogten moeten worden gehandhaafd en vragen dus om aanpassingen in de waterhuishoudingen.

Technisch hoogstandje
De tunnelbak wordt in twee delen gebouwd, zodat hinder voor het scheepvaarverkeer zoveel mogelijk beperkt wordt. Omdat de twee delen waterdicht aan elkaar gemaakt moeten worden, wordt voor het sluitstuk de tunnel leeggepompt en worden de wanden bewerkt met hittewerende isolatielagen; een unieke actie in Nederland. Ook vrachtwagens met brandgevaarlijke stoffen kunnen nu door de Gouwetunnel.

Het indrukwekkende onderwaterproject en de verbetering van de infrastructuur eromheen, heeft bijna zes jaar geduurd.
Op 6 oktober 1981 opent minister Zeevalking van Verkeer en Waterstaat de tunnel door een vlag van Rijkswaterstaat te verwijderen, waarna de naam ‘Gouwe-aquaduct’ zichtbaar wordt. De minister spreekt van een ‘meesterwerk op het gebied van weg- en waterbouwkunde’: “De 43 jaar oude brug kon de dagelijkse stroom van 70.000 auto’s niet langer verwerken. Volgens berekeningen van mijn departement zal het Gouwe-aquaduct in elk geval tot 1990 niet meer met capaciteitsproblemen te kampen krijgen.”

Bereikbaarheid
Hoewel het aquaduct in de gemeente Waddinxveen ligt, treedt burgemeester Broekens van Gouda tijdens de opening op als gastheer. “Industriegebied De Goudse Poort is door de nieuwe op- en afrit beter aangesloten op het Rijkswegennet”, zegt de burgemeester bij de plechtigheid.
De aanleg van de tunnel en de nieuwe infrastructuur heeft Waddinxveen zeker geen windeieren gelegd. Door een verbeterde aansluiting met de A12 wordt het voor bedrijven veel aantrekkelijker zich te vestigen op de industrieparken Doelwijk, Coenecoop, Gouwe Park en Logistiekpark A12. In de loop der jaren is de werkgelegenheid en daarmee ook de woningbouw in Waddinxveen sterk gegroeid.

Feest
Drie dagen vóór de officiële opening wordt tijdens een open dag een groot feest georganiseerd; ruim 100.000 mensen zijn er getuigen van. Televisiepresentator Peter Knegjens treedt op al presentator. Er zijn allerlei activiteiten - kramen, kindercarrousels, ballonwedstrijden, zeepkistenraces, jazzballetvoorstellingen en demonstraties van oude ambachten - en iedereen mag het kunststukje lopend bewonderen.
Meerdere bands en muziekkorpsen verhogen de sfeer op het grote festijn. Bakkerij Van den Berg showt een reuze taart van het aquaduct met de wegen eromheen, die door Tweede Kamerlid Ed Nijpels moet worden aangesneden. Het Kamerlid komt echter te laat vanwege files op de A 12. Ir. Hanse van Rijkswaterstraat neem de honneurs waar en zet het mes in de taart, die in stukjes verkocht wordt aan bezoekers. De opbrengst gaat De Zonnebloem.

Brug voor lokaal verkeer
Al in 1973 begint de discussie over de basculebrug over de Gouwe. Het Rijk vraagt de provincie de brug over te nemen en er een goede bestemming voor te zoeken. Na lang overleg met alle omliggende gemeenten, wordt besloten de brug te bestemmen voor langzaam verkeer. Uit onderzoek blijkt dat in 1977 honderden voetgangers en fietsers van de brug gebruik maken. Uiteindelijk wordt besloten de toegang met op- en afritten ook geschikt te maken voor lokaal autoverkeer.

Scheepvaartverkeer
De komst van het Gouwe-aquaduct brengt voor het scheepvaartverkeer niet veel voordeel. Een grote hindernis is de iets verderop gelegen draaibrug van het spoor. Pas in 1990 komt het eerste deel van een hoger gelegen spoorbrug tot stand en twee jaar later volgen de andere sporen, wat voor de scheepvaart uiteindelijk dan toch minder oponthoud betekent.
Inmiddels zijn sommige schepen en jachten weer zo groot, dat ze moeten wachten op de vastgestelde openingstijden. De containerschepen hebben dat probleem niet, zij kunnen de kajuit laten zakken, zodat ze de spoorbrug kunnen passeren.

(Met dank aan Rijkswaterstaat, Wikipedia, C. van Veen en Dick-Jan Thuis)

Het aquaduct in aanbouw. (foto: Rijkswaterstaat)?
De Coenecoopbrug is nu bestemd voor lokaal verkeer. (foto: Dick-Jan Thuis)?
Geen oponthoud meer voor de scheepvaart. (foto: Dick-Jan Thuis)