Muscles and brains

Voor iedereen die al bezig is met Sinterklaas - een stuk gezelliger dan griezelen met een hoofd als een pompoen - heb ik de perfecte cadeautip: het boekje ‘De vragen van Frisch’ van Max Frisch (1911-1991), een Zwitserse toneelschrijver en romancier. 

Zijn vragenboekje is lekker dun en tegelijk wel inhoudelijk en een uitnodiging voor een goed gesprek. Het bestaat uit louter vragen, maar dan wel vragen die je zelf niet zo gauw stelt. Er is alleen één nadeel: sommige vragen zijn zó niet-woke! De uitgever excuseert zich er dan ook voor: “Dit boek bevat vragen die door hedendaagse lezers als verouderd, mogelijk aanstootgevend beschouwd kunnen worden. Meer bepaald betreffende het vrouwbeeld en de seksuele norm. De uitgeverij heeft ervoor gekozen om de brontekst integraal en onveranderd weer te geven.” En dat is te prijzen; heel wat beter dan de absurditeiten uit het recente verleden, waarbij boeken van Roald Dahl gekuist werden en zelfs een vertaling van Dante verscheen waar een mogelijk aanstootgevende passage gewoon geschrapt was. Bizar! Op die manier ontnemen we onszelf de mogelijkheid om nog met het verleden in gesprek te gaan.

Het is beter de vreemdheid van het (recente) verleden eerlijk onder ogen te komen. En inderdaad, dan kunnen de vragen van Frisch bepaald aanstootgevend overkomen. In het hoofdstuk over man en vrouw is de eerste vraag: ‘Heb je medelijden met vrouwen? Waarom? (Waarom niet?)’. Dat getuigt meteen al van een behoorlijk mannelijk en traditioneel perspectief. Sommige vragen uit het vervolg zijn voor de meesten van ons ook tenenkrommend: ‘Vind je een slimme lesbienne vreemd?’, ‘Wat beschouw je als mannelijk?’, ‘Waar acht je vrouwen niet toe in staat: filosofie?, organisatie?, kunst?, technologie?, politiek?’ en als klapper aan het einde: ‘Waarom hoeven we vrouwen niet te begrijpen?’

De vragen getuigen van het dubbele beeld dat de man door de eeuwen heen van de vrouw gehad heeft: zij is óf heilige óf heks. Als heilige is zij object van de aanbidding van de man; hij hoeft haar inderdaad niet te begrijpen - verafgoden is genoeg. Als heks is zij een gevaar voor de man, en minderwaardig. Echte gelijkwaardigheid is er in beide beelden niet. De meeste media houden mij voor dat ik nu in een andere tijd leef.
Maar dan zit ik in de auto en hoor de reclame voor een nieuw televisie-programma: ‘Muscles and brains’. In deze ‘reality gameshow’ van NET5 strijden zes duo’s van steeds één man en één vrouw tegen elkaar. De man is oersterk, de vrouw superslim. Het gaat erom het perfecte duo te vormen en zo de anderen te verslaan. Dit programma getuigt van een extreem simplistisch traditioneel man-vrouwbeeld. En het wordt ongetwijfeld een kijkcijferkanon. Midden in het woke tijdperk, in een tijd waarin het onderscheid tussen man en vrouw er officieel niet meer toe doet, een tijd van genderneutrale toiletten, van Hans die voortaan Els heet of omgekeerd, is er ineens op prime time dit programma dat op extreme, haast lachwekkende manier de heteroseksuele norm bevestigt. Wat heeft dit te zeggen?